BUT, Društvo, kajron, Leskovac, Najnovije, Vesti

Leskovački pisci – tragovi i traganja: Leskovac u starim spisima (II)

Objavljeno: 2 maj, 2019 u 07:53   /   od strane   /   komentari (0)

LESKOVAC – U uvodniku drugog toma studije – hrestomatije Danila Kocića „Leskovački pisci – tragovi i traganja (Leskovac 2016), u više poglava, objavljeno je više zanimljive podatke o istoriji Leskovca. Evo drugog priloga.

Zanimljiva je istorija Leskovca i juga Srbije do oslobađanja od Turaka. Na osnovu podataka, koje daje poljski istoričar Dlagoš, pored Kruševca, Koprijana, Prokuplja i Zelengrada, Leskovac je spadao u gradove, imao posadu i bio utvrđen u prvim decenijama turske vladavine. Početkom XVI veka, po njegovom imenu, dobila je i naziv nahija leskovačka. Pretpostavlja se da je utvrđenje bilo na Hisaru. Ispod njega, na istoku i severu, bilo je verovatno predgrađe sa tržištem, kućama i dućanima od dasaka. Ispod nekadašnjeg Svetoilijskog parka postojalo je naselje pod nazivom Kulina, verovatno nazvano po nekoj kuli, koja je postojala iznad njega, na starom putu od Leskovca do Vranja, pored Veternice. A naselje u Leskovcu, na desnoj obali Veternice, Podvorce, po nazivu upućuje na kulu, odnosno dvor (pod-dvorci).[1]

Po prvom sačuvanom popisu iz 1516. godine, Dubočica je bila najveća nahija u sandžaku. Po podacima s kraja XV veka, ova oblast je imala 13.020 kuća obaveznih da daju džiziju. Nahija Dubočica zahvatala je prostor slivova Moravinih pritoka: Jablanice, Veternice i Vlasine, odnosno od Radan planine, na zapadu, do današnje jugoslovensko-bugarske granice istočno od Kalne, na istoku, i od Vidojevice, Pasjače, Babičke gore i Suve planine, na severu, do Kukavice i Čemernika, na jugu. Pomenutim sumarnim popisom u Dubočici je bilo 10.536 hrišćanskih poreskih domaćinstava i 398 kuća muslimana. Međutim, i ovde nisu navedena sva sela, tako da slika nije potpuna. Dubočica je imala, prema tome, oko 15.000 kuća i između 70.000 i 90.000 stanovnika.[2]

Dva popisa sa samog početka treće decenije XVI veka, jedan sumorni, a drugi detaljni, pružaju nove podatke o Leskovcu. Nahija se u njima samo zove Dubočicom a Leskovac ima status kasabe. Za manje od dve decenije znatni je opao broj stanovnika u Leskovcu, što se zaključuje po manjem broju kako turskih, tako i hrišćanskih kuća. Ova pojava je bila karakteristična i za druge gradove i, mada nema saznanja o uzrocima, dovodi se u vezu sa stalnim turskim osvajanjima na severu, jer su pre svega zanatlije i vojnici odlazili u druge, severnije gradove.[3]

Poslednji podatak o gradu na Veternici u XVI veku odnosi se na požar koji je 1594. godine zahvatio Skoplje i Leskovac, ali o tome nema pravih dokumenata.[4]

U dugom i teškom ratu 1683-1699. leskovački kraj i sam Leskovac bili su opustošeni.[5]  Posledice velikog rata su bile ogromne. Popis iz 1710. govori da je trebalo da dadu 26.120 haračkih obveznika, a evidentirano je 1.330 podanika-raje, što je dvadeseti deo predratnog stanovništva. U Leskovačkom kadiluku od 3.400 predratnih kuća nađeno je samo 574 obveznika, 16 u Leskovcu i 559 zemljoradnika u 90 sela. U selima je bilo 115 Arnauta, u Leskovcu 135 muslimana, od kojih 17 Cigana. Nađeno je i 17 rudara Srba i 17 rudara Arnauta. Na osnovu toga može se zaključiti da je u Leskovačkom kadiluku ostao svaki dvadeset i treći predratni poreski obveznik.

Leskovački pašaluk uoči Prvog srpskog ustanka, prema tome i leskovačku nahiju, naseljavalo je pretežno srpsko stanovništvo, dok je nekoliko desetine sela i zaselaka u Gornjoj Jablanici nastanjeno doseljenicima Arbanasima musimanske vere. Turaka nije bilo po selima. Leskovac, kao centar pašaluka imao je oko 12.000 stanovnika, pretežno Srba. Grad je imao šest džamija, sahatluk, mlinove na reci i jedan most. Turci su živeli na levoj, a hrišćani na desnoj obali reke.

Kuće leskovačke sirotinje bile su male, od slabog materijala i pruća, oblepljene blatom, najčešće neokrečene i pokrivene slamom sa malim prozorima, bez stakala. Građene su tzv. ,,redene kuće’’, sa tridesetak stanova i zajednčkim krovom za zanatlije, čivčije i doseljenike. U centru grada bile su, uglavnom, turske kuće. Najbogatiji Turci stanovali su na desnoj obali Veternice. Tu su se nalazile kuće turskih feudalaca i bogatih čorbačija, prostrane, spratne sa dosta prozora, sa doksatima, divanima i ukrasima, kitnjastim dimnjacima i krovovima od ćiramida. Na periferiji Leskovca živela je sirotinja u nekaldarmisanim, blatnjavim ulicama, kućama koje su više ličile na kolibe, na močvarnom terenu sa krovovima od slame. Na malim prozorima nije bilo stakla već nategnute svinjske bešike, a na nekim i specijalna hartija, ,,artija pendžerika’’[6]


[1] Ж. Стојковић и др. Историја Лесковца, стр. 44.

[2] Исто, стр. 44.

[3] Исто, стр. 48.

[4] Исто, стр. 52.

[5] О томе рату има више радова, а обрађен је и у Историји Лесковца Ж. Стојковића и др, стр. 56-62.

[6] Исто, стр. 17.

Komentari (0)

napišite komentar

komentar
Name E-mail Website